Słyszymy dziś często w środkach masowego przekazu o problemach związanych z ochroną przyrody i ekologii. A słowa ekologia i ochrona środowiska są, niestety, nadużywane. Czy to tylko moda, czy konieczność? Zapewne jedno i drugie. Często stosuje się pojęcie produkt ekologiczny w hasłach reklamowych dla uzyskania większego popytu na dany towar, jednak często hasło to mija się z prawdą . Moda np. na papierowe torebki zamiast plastykowych reklamówek jest ekologiczna i przyjazna, środowisku, szkoda tylko, że w Polsce jeszcze nie osiągnęła takiego sukcesu jak w USA. Musimy zdawać sobie sprawę z konieczności ochrony powietrza, wody i gleby, obowiązku zmniejszania odpadów i poszukiwania bezpiecznych dla przyrody sposobów uzyskiwania energii, konieczności stosowania technologii mało- i bezodpadowych, oszczędnego korzystania z zasobów surowcowych i zasobów biosfery, a także racjonalnego używania substancji chemicznych. Jesteśmy częścią natury, a niszcząc ją, lekceważąc jej prawa – niszczymy samych siebie. Kiedy i w jaki sposób budzić tę świadomość?
W naszych lasach nie brakuje cennych obszarów chronionych, miejsc występowania rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Różnorodność biologiczna jest wartością docenianą i pielęgnowaną przez polskich leśników. Od dziesięcioleci najważniejszym gatunkiem w polskich lasach jest sosna. Świerk nadal nam miłościwie panuje, zwłaszcza na nizinach, choć już nie tak wyraźnie jak kilkadziesiąt lat temu. W roku 1945 (liczona łącznie z modrzewiem) zajmowała 75,5% powierzchni polskich lasów, podczas gdy w roku 1997 już tylko 69%. Pozycje naszej królowej podważają gatunki liściaste, niegdyś, w XIX wieku, pomijane na korzyść jodły podczas odnowień drzewostanów, głównie ze względu na wolniejszy od drzew iglastych wzrost. Dziś, jak widać, drzewa liściaste (świerki, lipy, brzozy, jawory i kasztany) nadrabiają zaległości. W ciągu ostatnich 55 lat ich udział w polskich lasach wzrósł z 13 do niemal 23 procent. Po części sprzyjają temu zmiany klimatyczne, ochłodzenie powoduje, że lepiej radzą sobie z konkurencją północnych gatunków – sosny i jodły.
Górnośląski Okręg Przemysłowy jest w Polsce najbardziej charakterystycznym przykładem
obszaru bardzo przekształconego przez człowieka. Wynika to z ogromnej koncentracji na tym
obszarze górnictwa i przemysłu węglowego, chemicznego, metalurgicznego, metalowego
maszynowego i energetyki. W 1995 r. w okolicach Katowic wytworzono prawie 16%
krajowych produkcji sprzedanej przemysłu. Łączna ilość pyłów i gazów do atmosfery
najbardziej uciążliwych zakładów (bez CO2) osiągnęła 118 t/km2. Równocześnie ilość ścieków odprowadzonych do wód powierzchniowych (liczona na 1 km2 powierzchni) była ponad 9-krotnie większa niż średnio w kraju! W konsekwencji prawie 70% wód w tym regionie nie nadaje się do wykorzystania, a to powoduje problemy związane z trwałym
deficytem wodnym. Odbudowa części środowiska i dalsza jego prawidłowa ochrona wymaga
ogromnych pieniędzy i zasadniczych zmian w pracy gospodarki w tamtym regionie. Ludzie
wyraźniej uświadamiają sobie, że zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego jest bezpośrednim zagrożeniem zdrowia i życia. Świat natury i świat człowieka są tym samym światem. Człowiek nie żyje ani ponad przyrodą , ani obok niej, jest jej cząstką.
Główne zanieczyszczenia powodujące degradacje przyrody stanowi przemysł, transport, rolnictwo i gospodarka komunalna. Zanieczyszczenia atmosferyczne to głównie pyły, gazy. Są one niekorzystne dla człowieka i roślin. Konflikt człowieka z naturą zaczął się od rozwoju przemysłu w XX wieku. Do niedawna panowała równowaga między naturą a działalnością ludzi. Do procesów zagrażających naturze należy np. wycinanie lasów. Wiadomo przecież, że możliwości produkcyjne biosfery nie są tak duże, więc powinniśmy o nią dbać. Ma ona ogromny wpływ na szatę roślinną i świat zwierzęcy. Jeśli nie ma grzybów ginie częściowo życie zwierząt. Te procesy nie tylko niszczą grzyby, główne pożywienie zwierząt, ale także przyczyniają się do ginięcia ich samych. Działalność gospodarcza człowieka prowadzi nieuchronnie do przekształceń środowiska naturalnego. W latach 1945-1989, w wyniku forsownego rozwoju przemysłu wydobywczego, metalurgicznego, cementowego oraz rozwoju energetyki węgla, powstało w Polsce wiele obszarów zagrożenia przyrodniczego. Niektóre z nich można już zaliczyć do obszarów klęski ekologicznej.
Drzewostany odgrywają bardzo ważną rolę w życiu każdego z nas, która nie kończy się tylko lasu na dostarczaniu nam wielu surowców. Drzewostan posiada własny klimat i wpływa na klimat otoczenia. Temperatura w lesie jest wyrównana, a średnia roczna temperatura powietrza jest o 0,50C niższa, w zimie o 0,40C wyższa od średniej temperatury Polski. Lasy hamują znacznie pęd wiatru, a przez to chronią przyległe tereny przed szkodliwym jego działaniem. Lasy gromadzą wodę, dzięki mniejszemu parowaniu i chłonięciu wody opadowej przez runo leśne i ściółkę. Dzięki temu zasilają one źródła rzek. W okresie topnienia śniegu i w czasie długotrwałych deszczów lasy chronią kraj przed powodziami, gdyż chłonąc wodę przeciwdziałają niebezpieczeństwu wylewów. W okresie większego spływu wody, chronią glebę przed spłukiwaniem składników biologicznych wszystkich żywych organizmów, ponieważ dzięki niej zachodzą podstawowe procesy metaboliczne. Rośliny i zwierzęta pobierają ją w różny sposób. Również budowa i tryb życia organizmów są ściśle związane z wodą.
Kiedy gotujemy wodę na herbatę użyjmy właściwego czajnika, kończąc oglądać telewizję
wyłączmy we właściwy sposób telewizor, budując dom właściwie go ocieplmy i tak musimy to
zrobić, żeby przetrwać zimę. Często nie zdajemy sobie sprawy jak sami możemy zmienić obraz
Ziemi i jej środowiska naturalnego. Utrzymuj właściwą temperaturę pomieszczeń. Obniżenie temperatury o 2oC przyczynia się do obniżenia kosztów ogrzewania o ok. 10 proc. Optymalna temperatura dla człowieka to 20-21oC. Pamiętaj, żeby podczas wietrzenia pomieszczeń zamknąć dopływ ciepła. W Polsce wyprodukowanie 1 MWh energii elektrycznej generuje powstanie blisko 1000kg dwutlenku węgla. Tylko przez niewłaściwie izolowany dach domu jednorodzinnego możemy stracić nawet 3000 kWh energii rocznie, co w polskich warunkach klimatycznych pozwoliłoby na ogrzanie dwóch kolejnych domów o powierzchni ok. 110 m2. Odpowiednio zaizolowany dom to oszczędność kosztów i ochrona środowiska a także odpowiedni klimat dla jego mieszkańców. Dlatego tak ważne jest by żyć w zgodzie z zasadami ekologii.
Wybierając się do lasu, powinieneś zapoznać się z procesami jakie zachodzą w lesie i problemami z
jakimi spotykają się leśnicy?! Najskuteczniejszym sposobem przekazywania wiedzy przyrodniczej jest wycieczka do lasu. Można na niej podglądać życie lasu jak i jego mieszkańców. Do praktycznej nauki przyrody i obserwacji zachodzących w niej procesów, tworzymy ścieżki dydaktyczno – środowiskowe. Nim wybierzemy się na wycieczkę do lasu musimy poznać informacje o zagrożeniach i problemach z jakimi spotykają się leśnicy. Przed każdym wejściem do lasu powinniśmy się zastanowić, jak należy się zachowywać, aby nie czynić szkody środowisku przyrodniczemu. Choć świadomość przyrodnicza każdego z nas jest coraz wyższa, to wciąż czynimy olbrzymie krzywdy i szkody naturalne. W czasie obcowania z przyrodą przestrzegajmy zasad, które pozwalają nam na zachowanie pięknych terenów przyrody w nienaruszonym stanie. Natura zaś odwdzięczy się nam pięknymi widokami, czystym powietrzem i wodą oraz bujną roślinnością.
Ochrona środowiska jest też koniecznością, ponieważ gdyby człowiek nie zaczął interesować się ekologią “na czas” być może już dziś dużo gatunków zwierząt i roślin można by tylko wpisać do “czarnej księgi”. Zanieczyszczone środowisko szkodzi człowiekowi, choroby układu oddechowego spowodowane nadmierną ilością pyłów i gazów w szybkim tempie mogą zabić tysiące osób. Dlatego też ekologia i ochrona środowiska jest też koniecznością. Z drugiej jednak strony budując elektrownie wodne czy wiatraki zmieniamy wygląd krajobrazu. “Betonujemy” rzeki dla uzyskania energii zmieniając jej bieg i prawa, którymi rządzi się natura. Wody chłodzące turbiny mają wyższą temperaturę niż rzeka miała zanim wybudowano elektrownie. To samo można powiedzieć o wiatrakach. Pracujące “łopaty” turbiny wiatrowej zwiększają temperaturę nawet o 3oC i zwiększają prędkość wiatru o około 2m/s. Mimo to jest to bardziej przyjazne otoczeniu niż elektrownie konwencjonalne. Coraz częściej kolektory słoneczne stosuje się by “być na topie”, czyli ekologia jest też modą.
Człowiek od wieków eksploatował środowisko przyrodnicze, w wyniku czego przyczynił się do wyginięcia wielu gatunków grzybów i zwierząt. Gdy zdał sobie sprawę z negatywnej konsekwencji tego zjawiska, podjął się ochrony najrzadszych i najcenniejszych osobliwości przyrody. Dziś pracuje nad poznaniem przyczyn ich wyginięcia, aby czynnie temu zapobiegać. Drzewostan jest dobrem narodowym. Należy do nas wszystkich. Korzysta z niego nie tylko państwo, ale też bezpośrednio każdy z nas. Odpowiedzialność za stan lasów nie tylko spada na leśników jako ich gospodarzy, ale i na nas – użytkowników. Pojęcie ochrony lasu oznacza stosowanie różnych form opieki w stosunku do wybranych obszarów, obiektów, gatunków. Opieka ta polega najczęściej na oszczędnym korzystaniu, bądź całkowitym zaniechaniu eksploatacji wybranych obiektów leśnych. Ochronę środowiska prowadzimy też przez edukację społeczeństwa, mającą na celu budowanie świadomości przyrodniczej każdego z nas. Ma ona przynieść w przyszłości wymierne korzyści, polegające na ograniczaniu szkód czynionych przez człowieka.
Od ponad 75 lat Liga Ochrony Przyrody działa na rzecz środowiska przyrodniczego i
edukacji przyrodniczej. Między innymi dzięki jej działalności powstał resort ekologiczny. Liga ma także udział w opracowaniu przez Rząd zasad polityki ekologicznej państwa. Za swoje zasługi organizacja została odznaczona orderem “Polonia Restituta”. Dzień dziewiąty stycznia nie jest przypadkowy. Tego dnia, w 1928 roku, uznani przyrodnicy i naukowcy założyli nową organizację – LOP. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był wybitny botanik i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego – profesor Władysław Szafer. Celem Ligi są społeczne działania na rzecz środowiska naturalnego, upowszechnianie wiedzy o jego ochronie oraz kultury i etyki ochrony środowiska. Zabiega ona również o wprowadzenie w Polsce strategii zrównoważonego rozwoju. Od momentu powstania organizacja prowadziła bardzo aktywną działalność, przerwaną przez wybuch drugiej wojny światowej. Po wojnie stała się
powszechną organizacją społeczną – w szkołach i zakładach pracy, w osiedlach i gminach
powstawały jej koła i kluby.
